Wirusowe zapalenie wątroby typu B - badanie

Co to jest HBV?

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) to hematotropowy i limfotropowy wirus DNA należący do rodziny Hepadnaviridae powodujący wirusowe zapalenie wątroby, zwane kiedyś żółtaczką wszczepienną. Namnaża się w komórkach wątroby, co wywołuje różne dysfunkcje tego narządu – od zakażeń bezobjawowych z pełnym wyleczeniem i nabyciem odporności po przewlekłe zapalenia mogące prowadzić do marskości, raka i w konsekwencji śmierci. Zakażenie HBV może też doprowadzić do kłębkowego zapalenia nerek, zapalenia tętnic czy mięśnia sercowego.

HBV jest drugim po paleniu tytoniu najistotniejszym czynnikiem rakotwórczym.

 

Dowiedz się więcej ...

Epidemiologia zakażeń HBV

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia ok. 2 miliardy ludzi miało kontakt z HBV, a ponad 350 milionów choruje na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B), z czego ok. 15-25% może umrzeć z powodu niekorzystnego przebiegu i skutków tego zakażenia – marskości wątroby lub pierwotnego raka tego narządu. Według aktualnych danych Państwowego Zakładu Higieny w Polsce zakażonych wirusem HBV jest ok. 1,5% społeczeństwa, co daje ponad 500 tysięcy! Przyjmuje się, że u ok. 10% z tej populacji rozwinie się przewlekłe WZW B.

Jak przenosi się HBV?

Do przenoszenia wirusa dochodzi podczas kontaktu z zakażoną krwią lub płynami ustrojowymi zawierającymi cząstki wirusa. Ma to miejsce przede wszystkim podczas:

  • naruszenia ciągłości skóry skażonymi narzędziami (np. podczas zabiegów medycznych czy  kosmetycznych),
  • kontaktów seksualnych z zakażoną osobą,
  • ciąży i porodu – możliwe jest zakażenie płodu i noworodka od matki nosicielki,
  • przetaczania krwi i produktów krwiopochodnych.

Do ponad 60% wszystkich zakażeń dochodzi w placówkach służby zdrowia, w dodatku częściej na oddziałach niezabiegowych niż zabiegowych. Przyczyną przenoszenia wirusa jest źle wysterylizowany sprzęt lub inne zaniedbania higieniczne personelu związane np. z myciem rąk czy zmianą rękawiczek.

Jakie są objawy zakażenia HBV?

Komórkami docelowymi dla HBV są hepatocyty. Po okresie inkubacji (trwającym od 28 do 160 dni) pojawia się zapalenie wątroby, które może mieć przebieg bezobjawowy lub (najczęściej) bezobjawowy albo skąpoobjawowy. Tylko w około 20% przypadków dochodzi do pojawienia się charakterystycznego symptomu – żółtaczki z bólem nadbrzusza. Częściej zakażenie wirusem HBV może przypominać grypę (bóle mięśni, stawów, uczucie ogólnego rozbicia i osłabienia, gorączka) lub/i lekkie zatrucie pokarmowe (brak apetytu, nudności). Jeżeli po 6 miesiącach od zachorowania nie dojdzie do eliminacji wirusa zakażenie przechodzi w fazę przewlekłą, która jest zazwyczaj prawie całkowicie bezobjawowa. Największe ryzyko pojawienia się formy przewlekłej występuje u zakażonych noworodków i dzieci do pierwszego roku życia (70 – 90%), u dorosłych odsetek ten wynosi 5 – 10%. U osób chorych na przewlekłe WZW B istnieje wyraźnie podwyższone ryzyko rozwoju marskości wątroby i pierwotnego raka wątroby. Jako, że nosicielstwo HBV jest stosunkowo wysokie i często jest ono wynikiem bezobjawowych infekcji wczesne wykrycie zakażenia możliwe dzięki zastosowaniu metody PCR znacznie zwiększa szanse na wyleczenie lub złagodzenie przebiegu choroby [HBV – jakościowo].

Jak można zapobiegać zakażeniom wirusem HBV?

Jedynym skutecznym sposobem zabezpieczenia się przed wirusowym zapaleniem wątroby typu B jest szczepienie ochronne. Ponieważ nie można przewidzieć wszystkich sytuacji obciążonych ryzykiem zakażenia HBV (np. nieplanowane zabiegi chirurgiczne oraz niektóre czynności dnia codziennego) szczepieniu powinna zostać poddana każda osoba, która nie była wcześniej szczepiona i nie przebyła w przeszłości WZW B.
Osoby, które nie pamiętają czy były zaszczepione powinny wykonać badanie na miano przeciwciał anty-HBs – na jego podstawie lekarz podejmie decyzję co do zasadności szczepienia.

Diagnostyka zakażeń HBV

Klasyczna diagnostyka zakażenia HBV opiera się na badaniu serologicznym wykrywającym antygen powierzchniowy tego wirusa, czyli HBsAg. W praktyce klinicznej stosuje się jeszcze kilka dodatkowych markerów zakażenia HBV, określenie których może pomóc w wykryciu zakażenia oraz w określeniu jego fazy (ostra, przewlekła, zakażenie przebyte, nabyta odporność na zakażenie). Są to: antygeny HBe i HBc, przeciwciała anty-HBs, anty-HBe, anty-HBc oraz materiał genetyczny wirusa, czyli HBV DNA [HBV – jakościowo]. Badanie serologiczne w pierwszym okresie po zakażeniu może dać wynik negatywny co związane jest z istnieniem tzw. okienka serologicznego - czasu od zakażenia do momentu wytworzenia przeciwciał, który może trwać od sześciu tygodni do trzech miesięcy. Również mutanty wirusowe w układzie HBs czy HBe mogą dać fałszywie negatywne wyniki badań immunologicznych.

Zalety diagnostyki molekularnej

Wykrycie we krwi pacjenta materiału genetycznego wirusa to jedyny bezpośredni sposób jego identyfikacji. Diagnostyka WZW B metodą PCR jest najbardziej przekonującym i najpewniejszym dowodem obecności zakażenia, danej osoby i może być wskazaniem do leczenia przeciwwirusowego.

W odróżnieniu od metod immunologicznych ta niezwykle czuła i swoista metoda pozwala na wykrycie wirusa już w 21 dni od incydentu niosącego ryzyko ewentualnego zakażenia. Możliwości jakie dają nam techniki biologii molekularnej to jedyne tak skuteczne metody potwierdzające obecność czynnika infekcyjnego – testy serologiczne nie mogą być wyłączną podstawą rozpoznania zakażenia. Metoda real-time PCR pozwala ponadto na ocenę ilościową, czyli dokładne określenie jaka liczba kopii wirusa znajduje się w każdym mililitrze krwi pacjenta [HBV - ilościowo]. Jest to ważne przy kwalifikowaniu chorego do leczenia m.in. interferonem lub lamiwudyną, a także do monitorowania jego skuteczności.  Zgodnie z zaleceniami Polskiej Grupy Ekspertów HBV pierwsze oznaczenie HBV DNA powinno być wykonane po 12 tyg. leczenia, a następnie co 24 tyg.
Ze względu na odmienność sekwencji nukleotydowej wirusowego DNA wyróżnia się 8 typów oznaczanych literami od A do H. Określenie konkretnego genotypu za pomocą technik biologii molekularnej [HBV – genotypowanie (A – H)] ma ogromne znaczenie – dostarcza informacji prognostycznych dotyczących postępu zapalenia wątroby, powikłań oraz przewidywanej skuteczności leczenia. Rodzaj genotypu wpływa bowiem na aktywność choroby, odsetek spontanicznych serokonwersji, tempo progresji w kierunku marskości i pierwotnego raka wątroby oraz podatność na stosowane leczenie. Rozmieszczenie geograficzne poszczególnych genotypów HBV na świecie jest zróżnicowane ale nie statyczne i może ulegać zmianom, na które mają wpływ m.in. migracje ludności czy mutacje wywołane presją leków przeciwwirusowych. W Europie występują głównie genotypy A i G.
Dużym problemem związanym ze zmiennością genetyczną HBV jest pojawianie się w trakcie terapii szczepów opornych na lamiwudynę, lek powszechnie używany w leczeniu chorych na przewlekłe zapalenie wątroby typu B. Prowadzi to do zwiekszenia wiremii i w konsekwencji nieskuteczności terapii tym lekiem. W przypadku braku reakcji na leczenie powinno się wykonać badanie na obecność mutantów w genie polimerazy DNA wirusa [HBV – (lekooporność YMDD)]. Możliwe jest również powstanie mutantów wirusowych opornych na inne leki stosowane w terapii zakażeń HBV – adefowir, entekawir czy telbiwudynę.

Dostępne badania:

  • HBV – jakościowo
  • HBV – genotypowanie (A – H)
  • HBV – (lekooporność YMDD)
  • HBV – ilościowo
  • HBV – lekooporność na entekawir

Pakiety badań:

  • HBV – jakościowo + ilościowo
  • HBV – jakościowo + lekooporność (YMDD)
  • HBV – ilościowo + lekooporność (YMDD)
  • HBV – jakościowo + lekooporność na entekawir
  • HBV – ilościowo + lekooporność na entekawir

Materiał do badań: osocze / surowica
Termin realizacji badania: od 3 do 10 dni roboczych

laboratorium genetyczne diagnostyczne DNA
Rex Company S.A. Ogólnopolskie Centrum Genetyki
ul. Robotnicza 32, 53-608 Wrocław
tel. 71 373 56 57, fax 71 359 06 58
e-mail: biuroobslugi@rex.pl
Copyright © Rex Company S.A. Ogólnopolskie Centrum Genetyki. Wszelkie prawa zastrzeżone. Powered by Contao. Created by: FD studio reklamy

Na skróty: ustalenie ojcostwa, test HPV, test chlamydia, Poradnia Chorób Zakaźnych, test PCR HCV RNA, badania DNA
diagnostyka medyczna, interferon leczenie, badanie niepłodności, żółtaczka, Poradnia Hepatologiczna